Sveti Sava je jedna od najvažnijih ličnosti u srpskoj istoriji, kulturi i duhovnosti. Rođen je oko 1175. godine kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje i njegove supruge Ane. Imao je braću Vukana i Stefana (kasnije Stefana Prvovenčanog). Iako je odrastao na dvoru, okružen bogatstvom i moći, Rastko je rano pokazao interesovanje za duhovni život i znanje.

Napustio je dvor i otišao na Svetu Goru, gde se zamonašio i dobio ime Sava. Zajedno sa ocem, koji se takođe zamonašio pod imenom Simeon, osnovao je manastir Hilandar, jednu od najznačajnijih srpskih zadužbina. Sveti Sava je kasnije podizao i obnavljao mnoge manastire i crkve u Srbiji, koji su postali centri vere, obrazovanja i kulture.

Godine 1219. izborio je samostalnost Srpske pravoslavne crkve i postao njen prvi arhiepiskop. Time je imao ogroman uticaj na organizaciju crkvenog života i jačanje srpske države. Sastavio je Zakonopravilo, prvi srpski pravni i crkveni zakonik, kojim je uredio život crkve i naroda.

Poseban značaj Sveti Sava ima u oblasti prosvete i opismenjavanja. Podsticao je otvaranje škola pri manastirima, prepisivanje knjiga i širenje pismenosti. Smatra se začetnikom srpskog školstva i prosvetiteljstva, jer je verovao da su znanje, vaspitanje i vera temelj zdravog društva.

Najznačajnije zadužbine koje se vezuju za Svetog Savu su:

• Manastir Hilandar – na Svetoj Gori, osnovan zajedno sa ocem Stefanom Nemanjom (monahom Simeonom); najvažnija srpska srednjovekovna zadužbina

• Manastir Studenica – učestvovao u organizovanju života i pisanju Studeničkog tipika

• Manastir Žiča – sedište prve srpske arhiepiskopije i krunidbena crkva srpskih vladara

• Manastir Mileševa – mesto gde su prenete i čuvane mošti Svetog Save

• Manastir Vatoped – obnova i darivanje tokom boravka na Svetoj Gori

• Manastir Karyes (Kareja) – isposnica Svetog Save na Svetoj Gori, gde je napisao Karejski tipik

Zbog svega što je učinio za srpski narod, Sveti Sava se i danas poštuje kao duhovni otac, zaštitnik škole i učenika, a njegovo delo ostaje trajna vrednost srpske istorije.

Marija Đorđević

OŠ “Branko Radičević”